Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)
DEHB Nedir?
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB); bireyin yaşına ve gelişim düzeyine uygun olmayan dikkat sorunları, aşırı hareketlilik ve isteklerini erteleyememe (dürtüsellik) ile kendini gösteren, doğuştan gelen ve genellikle yaşam boyu süren bir bozukluktur.
Bu durum basit bir yaramazlık veya şımarıklık değildir. Genellikle 7 yaşından önce belirti verir, kalıcıdır ve çocuğun hem ev hem de okul yaşantısını olumsuz etkiler.
DEHB’nin Üç Temel Belirtisi
Bir kişide DEHB varlığından söz edebilmek için aşağıdaki üç alanda belirgin sorunlar yaşanması gerekir:
1. Dikkat Eksikliği
Çocuğun dikkat süresinin ve yoğunluğunun yaşıtlarına göre az olmasıdır.
- Temel Sorun: Başka bir uyaran geldiğinde o anki işi sürdürememe, çabuk sıkılma ve sürekli daha ilgi çekici bir şey arama halidir.
- Belirtiler: Dikkatin çabuk dağılması, unutkanlık, eşyaları sık kaybetme, ödevlerde/sınavlarda dikkatsizce hatalar yapma.
2. Aşırı Hareketlilik (Hiperaktivite)
Bireyin yaşına ve gelişim düzeyine uygun olmayacak biçimde hareketli olmasıdır.
- Belirtiler: Uzun süre yerinde oturamama, motor takılmış gibi sürekli hareket halinde olma, çok konuşma.
3. Dürtüsellik (Impulsivite)
Davranışların kontrolünde sorun yaşanması, \\\"fren\\\" sisteminin çalışmamasıdır.
- Temel Sorun: Düşünmeden hareket etme.
- Belirtiler: Acelecilik, söz kesme, sırasını bekleyememe, aklına geleni o an söyleme veya yapma.
Yaş Dönemlerine Göre Belirtilerin Değişimi
DEHB belirtileri yaşla birlikte şekil değiştirebilir:
Bebeklik Dönemi:
- Huzursuzluk, gerginlik, kolay ağlama ve zor sakinleşme.
- Dış uyaranlara aşırı tepki verme ve uyku sorunları.
Okul Öncesi Dönem (Anaokulu):
- İsteklerini erteleyememe, sürekli ilgi odağı olma isteği.
- Oyundan oyuna geçme, bir şeyle çok kısa süre ilgilenme.
- Faaliyetleri yarım bırakma, kurallara uymakta zorlanma.
İlkokul Dönemi:
- Sırada oturamama, dersi dinleyememe.
- Ödevleri tamamlayamama, dağınık defter tutma.
- Arkadaş ilişkilerinde sorunlar ve akademik başarının kapasitenin altında kalması.
Ergenlik Dönemi:
- Aşırı hareketlilikte kısmen azalma görülse de dikkat sorunları devam eder.
- Ders çalışmama, uzun süreli dikkat gerektiren işlerden kaçınma.
- Benlik algısında düşüş, depresyon veya kaygı eğilimi.
Nedenleri ve Tanılama
DEHB’nin kesin nedeni bilinmemekle birlikte, kalıtımsal (genetik) faktörlerin ve beyindeki yapısal farklılıkların rol oynadığı kanıtlanmıştır. \\\"Kötü anne-babalık\\\" bu duruma neden olmaz, ancak çevresel faktörler süreci etkileyebilir.
Tanı Süreci: Tıbbi tanı çocuk psikiyatristleri tarafından konulur. Eğitsel tanı ve destek kararı ise Rehberlik ve Araştırma Merkezleri (RAM) tarafından verilir.
